اين واقعيت كه زباله غيرهمگون ترين توده اي است كه مصنوع دست انسان است و طبق اين ويژگي فيزيكي مي بايست موارد متفاوت امحاء درباره آن بكار گرفته شود در دیار ما به طور كامل ناشناخته است. به سخن ساده بايد بر روي مواد آلي و فساد پذير آن به شيوه بيولوژيكي و در مورد مواد پالايش و بازيافتي آن توسط شيوه هاي تفكيكي و درباره مواد زايد آن به شيوه دفن نهايي و يا حرارتي اقدام شود.

 برابر برآوردی توليد روزانه زباله شهري در ايران 42000 تن است. با توجه به هزينه جمع آوري و دفن هر كيلوگرم زباله در كشور (9/38 ريال به ازاء هر كيلوگرم) تنها براي جمع آوري و دفن زباله هاي شهري در هر روز 63/1 ميليارد ريال اعتبار نياز است. همچنين با توجه به چگالي زباله ايران (350 كيلوگرم بر متر مكعب ) و متوسط عمق دفن 5 متر مقدار مساحتي كه روزانه براي دفن بايد بكار رود 24000 متر مربع ميباشد. ميزان حجم فاضلاب توليدي در كشور ما سالانه 6/4 ميليلرد متر مكعب است. هزينه جمع آوري، تصفيه و دفن اين فاضلاب حداقل 1800 ميليارد ريال ميباشد.

 با توجه به جمعيت حدود یکصد و سی  هزار نفري شهر گنبدكاووس كه با جمعيت روستاهایش تقریبا 300 هزار نفر را در بر ميگيرد اهميت مديريت مناسب پسماند و يافتن راهكارهاي علمي و كاربردي بيش از پيش نمايان ميگردد. فرآيند هضم بيهوازي يكي از بهترين راهكارهاي حل معضل پسماند است كه در اين اينجا به شرح آن پرداخته ميشود.

فرآيند هضم بي هوازي

 هضم بي هوازي ، تجزيه ميكروبي مواد آلي در غياب اكسيژن است كه نتيجه اين فرآيند ، توليد متان و مواد تثبيت شده ميباشد. هضم بي هوازي داراي سه مرحله ، پيش تصفيه، هضم و پس تصفيه است. باكتريهاي تخمير كننده ، توليد كننده  H2  ( كاهنده پروتون ) و متان زا سه گروه عمده ميكرو ارگانيسم هاي فعال در اين فرايند هستند ، هضم بي هوازي در مقايسه با كمپوست هوازي ، يك توليد كننده انرژي خالص است . در هضم بي هوازي 500 تا 1000 كيلووات ساعت در هر تن زباله تر انرژي توليد مي شود ، در حالي كه در كمپوست هوازي از 500 تا 750 كيلووات ساعت انرژي براي تصفيه هر تن زباله تر مصرف ميشود .

دكتر شيرزادي (دكتراي اكولوژي حفاظت محيط زيست) ميگويد: تخمير به روش بي هوازي براي آن نوع پسماندهاي آلي كه داراي رطوبت زياد هستند مناسب است. در اين فرآيند هم بيوگاز (انرژي) و هم كمپوست توليد ميشود.

نتايج مطالعات هضم بيهوازي انجام شده در راكتورهاي مناسب نشان مي دهد كه كميت و كيفيت زباله هاي شهري ايران براي توليد بيوگاز بسيار مناسب است و درصورت احداث نيروگاه بيوگازي مي توان ضمن حل بحران زباله در كشور و توليد كود مناسب قسمتي از انرژي مورد نياز جامعه را تامين نمود.

عدم آلودگي آب، هوا و خاك و توليد محصولات جانبي مفيد، كمك به حفظ بهداشت و سلامت جامعه شهري در كنار مزاياي ديگر باعث مي شود كه هضم بيهوازي در فرايند توليد انرژي از زائدات شهري مدنظر قرار گيرد.

   اکوتوریسم سفری است به مناطق طبیعی نسبتا بکر و دست نخورده با هدف مطالعه، تحسین و لذت بردن از مناظر ، جانداران ، گیان وحشی منطقه و هرگونه آثار فرهنگی ( گذشته و معاصر) که در این مناطق یافت می شود و مشاهده پرندگان (Birdwatching) یکی از زیر شاخه های متعدد آن را تشکیل میدهد.

عمل دیدن و مطالعه پرندگان را با وسایلی همانند دوربین دوچشمی و یا با چشم غیرمسلح مشاهده پرندگان گویند. در این کار حس شنوایی نیز نقش مهم و موثری را ایفا مینماید زیرا که میتوان بسیاری از پرندگان را توسط نغمه هایشان سریعا یافت و شناسایی نمود.

کسانیکه مشاهده پرندگان را بعنوان نوعی تفریح و سرگرمی انجام میدهند علاوه برآنکه از پرنده شناسان که مطالعه پرندگان را با اسلوب علمی خاص انجام میدهند متمایزند خود به گروههای متعدد تقسیم میشوند عده ای از آنها با صرف وقت و هزینه بیشتر بابت تهیه تجهیزات به مطالعه مهاجرت ، پراکنش و زادآوری پرندگان مختلف در زیستگاههای متنوع میپردازند و عده ای دیگر نیز با صرف وقت و هزینه کمتر روی مطالعه پرندگان در باغ منزل یا شهر خویش متمرکز میشوند.

مشاهده پرندگان بعنوان سرگرمی عامه پسند در دهه های اخیر در ممالک توسعه یافته اروپای غربی و آمریکای شمالی پدید آمده و گسترش یافته است.

بهترین زمان مشاهده پرندگان در مناطق معتدل در ایام مهاجرت پائیزی و بهاره پرندگان مهاجر علی الخصوص صبح زود هنگامی که پرندگان در حال جمع آوری غذا هستند میباشد هرچند که پرندگان را در تمام ساعات روز نیز میتوان مشاهده نمود.

مشاهده پرندگان دریایی بخشی از این نوع اکوتوریسم است که اکوتوریستها در کنار سواحل یا از روی عرشه کشتی ها به مشاهده فعالیت پرندگان دریایی می پردازند.

با رونق و گسترش روزافزون این نوع از اکوتوریسم علاقمندان آن مسابقات مختلفی را بین خود برای دیدن انواع متنوع پرندگان برگزار میکنند.

تجهیزاتی و امکاناتی که معمولا برای مشاهده پرندگان لازم است عبارتند از:

1-      دوربین دوچشمی

2-      کتاب راهنمای صحرایی پرندگان

3-      تلسکوپ با سه پایه

4-      دفترچه یادداشت و قلم

5-      مخفیگاه و برجک مستتر برای دیدن بهتر پرندگان

عکاسی همیشه بخشی از اکوتوریسم مشاهده پرندگان بوده است در ایام گذشته تهیه دوربین عکاسی به همراه لنز مناسب بعلت گرانی آن برای همه به سهولت مقدور نبوده لیکن امروزه با اختراع دوربینهای دیجیتالی که به دوربین معمولی متصل میشوند یا با وصل شدن به تلسکوپ اصطلاحا دیجیسکوپ را تشکیل میدهند امکان تهیه تصاویر زیبا و با کیفیت مناسب برای بیشتر مشتاقان مشاهده پرندگان میسر گردیده است.

در سطح کشوری تالاب انزلی و شبه جزیره میانکاله از بهترین مکانهای مشاهده پرندگان میباشند و زیستگاههای آبی شهرستان ما بویژه تالاب های بین المللی و نیز سد گلستان از پتانسیل مناسبی در این زمینه برخوردار هستند.

  نام پرندگان به یونانی اورنیس Ornis و به لاتین Aves میباشد و اصطلاح پرنده شناسی Ornithology برای دانشی است که درباره این جانوران مطالعه میکند.

در سطح كره زمين حدود 300 ميليارد پرنده زيست می كنند ، كه در 9648 گونه تقسيم بندی می شوند. شناخت طيف متنوع پرندگان كار ساده ای نيست و نياز به آموزش و بازديدهای ميدانی مستمر دارد و تا زمانی كه شناخت پرندگان ميسر نشود ، اهميت ، كار كرد و نقش های چند جانبه آنها همچنان در ابهام باقی مانده و حفاظت آنها نيز بطور كامل ميسر نخواهد شد.

بوی باران ، بوی سبزه ، بوی خاک
شاخه های شسته ، باران خورده پاک
آسمان آبی و ابر سپید
برگهای سبز بید
عطر نرگس ، رقص باد
نغمه شوق پرستوهای شاد
خلوت گرم کبوترهای مست

نرم نرمک میرسد اینک بهار
خوش به حال روزگار ...

خوش به حال چشمه ها و دشتها
خوش به حال دانه ها و سبزه ها
خوش به حال غنچه های نیمه باز
خوش به حال دختر میخک که میخندد به ناز
خوش به حال جام لبریز ازشراب
خوش به حال آفتاب ؛

ای دل من، گرچه در این روزگار
جامه رنگین نمیپوشی به کام
باده رنگین نمیبینی به جام
نقل و سبزه در میان سفره نیست
جامت از آن می که میباید تهی است

ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم
ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار
گر نکوبی شیشه غم را به سنگ
هفت رنگش میشود هفتاد رنگ ...

معماری بنا :

   برج گنبد قابوس از آثار با ارزش معماری دوره اسلامی است که در سال 397 هجری قمری به دستور قابوس بن وشمگیر با ارتفاع 55 متر بر روی تپه ای به ارتفاع 15 متر احداث گردید .این برج با آجر های پخته قرمز رنگ ریشه دار به ابعاد 25*25*6 سانتیمتر با ملاتی از ترکیب آهک ، خاک رس ، ماسه بادی و گچ بنا شده است.

هدف از ساخت بنا:

درباره هدف از ساخت این برج نظرات گوناگونی ارائه شده است از جمله

1-      ساخت برج بعنوان آرامگاه قابوس بن وشمگیر

2-      ساخت برج بعنوان راهنمایی برای کاروانها

3-      ساخت برج بعنوان بنای یادبود دوره عظمت سازندگان آن

کتیبه های بنا:

دو ردیف کتیبه کمربنددار بدنه برج را زینت بخشیده است. کتیبه ها مکررند ردیف پائینی در 8 متری و ردیف بالایی در زیر طره مخروطی فوقانی قرار دارد. کتیبه های این بنا به زبان عربی است.متن کتیبه ها که در بالا و پایین عینا مشابه است به شرح ذیل است:

بسم الله الرحمن الرحیم

هذا القصر العالی

الامیر شمس المعالی

الامیر بن الامیر

قابوس بن وشمگیر

امر ببنائه فی حیاته

سنه سبع و تسعین

و ثلثمائه قمریه

و سنه خمس و سبعین

و ثلثمائه شمسیه

سردر ورودی بنا:

درب بنا به سمت جنوب شرقی به جانب خورشید تابان گشوده می شود درب دارای 5/1 مترعرض و 55/5 متر ارتفاع می باشد .

روزنه مخروط گنبد: به منظور تهویه هوا و احتمالا تامین روشنائی روزنه ای درسمت شرقی گنبد مخروطی شکل تعبیه شده است.   

   شهرستان گنبدکاووس دارای آب و هوای نیمه مدیترانه ای است.این شهرستان در مسیر چند جریان باد قرار گرفته که هر یک تاثیر خاص و متفاوتی روی آب و هوای آن دارند. دسته اول جریاناتی هستند که از شمال به جنوب می وزند و از سیبری منشا میگیرند. این جریان در زمستانها سبب سردی هوا ، ریزش برف ، پدید آمدن یخبندان و در تابستانها عامل خنکی و لطافت هوا میشود. دسته دوم جریاناتی هستند که از غرب به شرق می وزند و منشا مدیترانه ای و خزری دارند و حامل رطوبت بوده و ابرهای باران زا را در طول شهرستان پراکنده می سازند.به همین جهت میزان رطوبت از غرب به شرق کاهش می یابد. بادهایی نیز از ارتفاعات البرز از سمت جنوب به شمال می وزند که به سورتک معروف بوده و اثر چشمگیری روی کشاورزی شهرستان دارد.

براساس یافته های مقاله طبقه بندی اقلیمی شرق دریای خزر (شاهکویی 78)که با استفاده از میانگین 21 ساله داده های هواشناسی ایستگاههای منطقه صورت گرفته ضرایب اقلیمی زیر بدست آمده است.

جدول ضریب خشکی دمارتون

جدول طبقه بندی اقلیمی به روش کوپن

جدول ضرایب هیدروترمیک سیلیامینوف

جدول طبقه بندی اقلیمی به روش آمبرژه

خزندگان ، مهره دارانی با پوست کلفت و پولکدار هستند. پوست آنها باعث میشود تا آب زیادی از دست ندهند. بنابراین میتوانند در مکانهای خشک به زندگی ادامه دهند. خزندگان خونسرد هستند و تنها در شرایط آب و هوایی گرم می توانند فعالیت داشته باشند. حدود 6000 گونه از خزندگان وجود دارند که به سه گروه اصلی تقسیم میشوند: 1- مارها و سوسمارها 2- کروکودیلها و تمساحها 3- لاک پشتها

دوزیستان؛ این گروه از مهره داران خونسرد میتوانند در آب و خشکی زندگی کنند. بیشتر دوزیستان پوست مرطوبی دارند که فاقد مو یا پولک است. پوست این حیوانات میتواند به همراه ششها برای تنفس مورد استفاده قرار گیرد. بیشتر این حیوانات در آب تخم ریزی میکنند. حدود 4000 گونه از دوزیستان وجود دارند که به 3 گروه تقسیم میشوند: قورباغه ها و وزغها ، سوسمارهای آبی و سمندرها و کرم نقب زن

رایج ترین دوزیستان جهان قورباغه ها و وزغها هستند. نوع بالغ قورباغه ها عموما بدون دم و چمبانه زده هستند، آنها پاهای بلند عقب برای پریدن و زبان بلند چسبناک برای گرفتن طعمه ، دارند. معمولا قورباغه ها بدن نرم و مرطوب دارند و در نزدیکی آبها زندگی میکنند . وزغها پوست خشک و زگیل مانند دارند و عمدتا روی خشکی زندگی میکنند.

درون آبگیرهای گنبدکاووس و پیرامون آنها گونه های زیر مشاهده میشوند:

الف - گیاهان آبزی 

از ميان گياهان بن در آب ، ني، جگن و لويي و از ميان گياهان غوطه ور و شناور در آب ، بومادران آبي و گونه اي گوشاب با نام p.pectinatus  فراوانترين گونه ها مي باشند.

ب -  گياهان حاشيه اي تالابها  

از بين گياهان فوق يولاف وحشي، مرغ، جمن وحشي، علف شور و گز فراوانترين گياهان مي باشند. حاشيه تالاب را گياه گز فرا گرفته است كه خود پناهگاه مناسبي براي بسياري از پرندگان مي باشد بعد از آن در داخل آب گياهان ني و لويي پناه مناسبي را براي پرندگان و ماهيان  ايجاد مي نمايد.

در بخشي از تپه ها و زمين هاي پيرامون تالاب آتريپلكس از گونه هاي Atriplex lentyformis , A.halymus  توسط جهاد سازندگي كشت شده است.

   پستانداران دنیا شامل 20 راسته و حدود 4000 گونه می باشند.

پستانداران پیشرفته ترین موجودات کره زمین هستند و از نظر تنوع ، شکل ، رنگ ، الگوهای رفتاری از سایر رده های حیوانات متمایز و برتر می باشند. پستانداران خود را با محیط های مختلف کاملا تطابق داده اند ، از قطب شمال تا مناطق گرم استوایی وجود دارند ، و از بهترین تکنیک های شنا ، حفاری ، دویدن و پرواز برخوردارند.

در ایران تعداد گونه های پستاندارانی که تا کنون شناسایی گردیده اند بالغ بر 164 گونه است که در 10 راسته جای دارند.با وجودی که پستانداران ایران یکی از متنوع ترین و جالب ترین گروه های پستانداران موجود در دنیا می باشند ، ولی تماشای اکثر گونه ها در طبیعت ، بخاطر شبگرد بودن ، زندگی زیر زمینی ، حالت مخفی کاری و کم صدایی ، در مقایسه با پرندگان به آسانی امکان پذیر نیست.

در استپهای شهرستان گنبدکاووس بسیاری از این گونه ها زندگی میکنند و البته تعدادی نیز از جمله آهو در زمانهای نه چندان دور زندگی میکردند که به علل مختلف از جمله تغییر زیستگاهها دیگر مشاهده نمیگردند. بنابه گفته معمرین ایل در سالهای ابتدای قرن معاصر هنگامیکه گله گوسفندان و بزها صبحگاهان اوبه ها را برای چرا در مراتع ترک میکردند گله های قوچ و میش نیز از دامنه ها سرازیر میشدند و همراه با حیوانات اهلی در مراتع سرسبز چرا میکردند و غروب هنگام بازگشت رمه ها به روستا به زیستگاههای شبانگاهی خود  برمیگشتند.

در جدول زیر نامهای مختلف چهل گونه از پستانداران شهرستان گنبدکاووس برگرفته از کتاب راهنمای صحرایی پستانداران ایران اثر هوشنگ ضیایی درج شده است.

ماهیها ، مهره داران آبزی هستند که 25000 گونه مختلف از آنها وجود دارد. انواع ماهی ها به 3 دسته تقسیم میشوند 1- ماهی های بدون آرواره 2- ماهی های غضروفی 3- ماهی های استخوانی که بزرگترین گروه را تشکیل میدهند.

رودخانه های اترک و گرگانرود و تالابهای آلاگل ، آجی گل ، آلماگل ، دریاچه شور و نیز دریاچه های پشت سدها به انضمام مزارع پرورش ماهی به وسعت هزاران هکتار زیستگاههای آبی شهرستان گنبدکاووس را تشکیل میدهند که تا اکنون 13 گونه ماهی در این زیستگاهها برابر جدول زیر شناسایی شده اند.

ماهیان زیستگاههای آبی شهرستان گنبدکاووس

   قدمت نقاشی در بین انسانها ، شش برابر قدمت استفاده از زبان نوشتاری است. وقتی واژه نقاشی یا نقاشی کردن به میان می آید طبیعا پدیده ای در نظر ما مجسم میشود که از ترکیب رنگها بوجود آمده و به دست انسان ساخته شده است.

نقاشی برداشت تصویری هنرمند از محیط اطراف خود میباشد و این تفاوت عمل هنرمند نقاش است با دوربین عکاسی که عینا واقعیات را ثبت میکند.

برای دستیابی به والاترین آرمان زیست محیطی انسان معاصر که همانا توسعه پایدار میباشد به خدمت گرفتن هنرهای گوناگون از جمله نقاشی برای بیان مفهومی ارزشمند در قالبی زیبا ، ایده ال و تاثیرگذار روی مخاطب یکی از شیوه های ابتکاری نشر فرهنگ و دانش زیست محیطی است.

برای داشتن زیست بومی سرزنده و شاداب سرمایه گذاری روی کودکانمان برای زیبا دیدن طبیعت و شناخت آن از الزامات جامعه ماست. پیکاسو زمانی گفته بود که در 6 سالگی به خوبی رافائل نقاشی میکرد اما 60 سال طول کشید تا به زیبایی کودکان 6 ساله نقاشی کند.تصاویر نقاشی شده زیر روی پر پرواز پرندگان جلوه های از نگاه نو به طبیعت است.  

 بیش از 9000 گونه از پرندگان در عالم وجود دارد. آنها در زیستگاههای بسیار متنوعی از کویرها گرفته تا یخهای قطبی زندگی می کنند. پرندگان حیواناتی خونگرم هستند و به غیر از خفاشها ، تنها مهره دارانی هستند که می توانند پرواز کنند. همه پرندگان منقارهایی بدون دندان دارند ؛ بدنهایشان پوشیده از پر میباشد و تخمهای دارای پوسته سخت میگذارند.

پرندگان زیادی برای گذراندن زمستان از محل تولید مثل خود سفر میکنند. این مهاجرت استفاده از غذاها در مکانهای مختلف و زمانهای مختلف را برای پرندگان مهاجر ، امکانپذیر میکند. برای پیدا کردن مسیر سفر ، پرندگان از علائم زمین مثل خطوط سواحل استفاده می کنند و بعضی از پرندگان از آفتاب و ستارگان بعنوان قطب نما استفاده می کنند. بعضی دیگر از پرندگان حتی قادرند که مسیر مدار مغناطیسی زمین را تشخیص دهند و دنبال آن بروند.

در استان گلستان 306 گونه از ۵17 گونه پرنده اي كه در كشور شناسايي شده اند ديده شده است كه 102 گونه آن بومي استان ،97 گونه زمستان گذران و ساير گونه ها به طور اتفاقي در زمستان ديده شده اند. در مجموع 81 گونه از پرندگان در استان گلستان توليد مثل ميكنند. تالابهای استان در واقع گهواره تنوع زیستی دیار ما را تشکیل میدهند. شهرستان گنبدكاووس با داشتن زيستگاهي متعدد آبي و خشكي در واقع يكي از بهشتهاي پرندگان بو مي و مهاجر است.

در جدول ذیل نام بیش از 50 گونه از پرندگان آبزی و کنار آبزی شهرستان گنبدکاووس که طی سرشماری های زمستانه پرندگان مشاهده شده اند درج گردیده است.

پرندگان آبزي و كنار آبزي شهرستان گنبدکاووس