مکتوب

هوا به صورت لايه اي به ضخامت 60 تا 100 كيلومتر دور تا دور كره زمين را فراگرفته است كه به آن جو ميگويند. در واقع كره زمين و همه موجودات آن در اقيانوسي از هوا شناور هستند.

اكسيژن موجود در هوا منبع حيات است و بدون آن بيشتر موجودات قادر به زندگي نيستند. انسان بدون آب و غذا ميتواند چند روزي زندگي كند، اما بدون هوا بيش از 3 دقيقه زنده نمي ماند. هوا براي زندگي كليه موجودات لازم است و فقط برخي از باكتريهاي بي هوازي ميتوانند بدون هوا (اكسيژن) زندگي كنند.

لايه هاي اطراف زمين از جنبه هاي ديگري نيز اهميت دارند. بدون جو، توزيع گرما دچار اختلال ميشود و زمين در معرض تغييرات خطرناك شبانه روزي گرما قرار ميگيرد كه حيات روي زمين را به خطر مي اندازد. بدون جو، زمين مستقيما در برابر تابش اشعه مهلك خورشيدي قرار ميگيرد و عاري از حيات ميگردد. ارتعاشات مربوط به صدا بدون جو به خوبي منتقل نمي شود و زمين در سكوت فرو خواهد رفت.

گياهان، بخصوص درختان و جنگل ها در پالايش و تميزي هوا تاثير زيادي دارند و كاشت درخت، احداث باغچه، مراقبت از درختان، پرورش گل و گياه در خانه، مدرسه، شهر و روستا به همراه استفاده از سوختهاي پاك و سائط نقليه استاندارد به طراوت و پاكي هوا كمك ميكند.

شهر گنبدكاووس بعلت واقع شدن در دشت و در ميان كشتزاران و وزش بادها مشكل حادي در زمينه آلودگي هوا همانند شهرهاي بزرگ و پرجمعيتي مثل تهران كه توسط كوههاي مرتفع احاطه شده اند ندارد و فعاليت تعدادي صنعت آلاينده با تكنولوژي قديمي همانند كارخانجات آسفالت سازي، پنيرسازي، نئوپان سازي و كشتارگاه طيور عمده مسائل زيست محيطي شهر را در زمينه آلودگي هوا سبب ميگردند.

اين واقعيت كه زباله غيرهمگون ترين توده اي است كه مصنوع دست انسان است و طبق اين ويژگي فيزيكي مي بايست موارد متفاوت امحاء درباره آن بكار گرفته شود در ديار ما به طور كامل ناشناخته است. به سخن ساده بايد بر روي مواد آلي و فساد پذير آن به شيوه بيولوژيكي و در مورد مواد پالايش و بازيافتي آن توسط شيوه هاي تفكيكي و درباره مواد زايد آن به شيوه دفن نهايي و يا حرارتي اقدام شود.

شهرستان گنبدكاووس با جمعيتي حدود سيصدهزار نفر كه بيش از يكصدوسي هزار نفر آن در داخل شهر ساكن هستند دومين شهر مهم استان گلستان بعد از مركز استان ميباشد. طي مطالعه اي، سرانه توليد زباله در استان گلستان 830 گرم در روز محاسبه شده است كه در نتيجه توليد روزانه زباله در سطح شهر گنبدكاووس حدود 108 تن برآورد ميگردد.

برابر ماده 7 قانون مديريت پسماندها مديريت اجرائي كليه پسماندها غير از صنعتي و ويژه در شهرها و روستاها و حريم آنها به عهده شهرداري ها و دهياريها و در خارج از حوزه و وظايف شهرداريها و دهياريها به عهده بخشداريها مي باشد.

شيوه جمع آوري و دفع پسماندها در شهر ما كه توسط شهرداري اعمال ميشود به شرح ذيل ميباشد.

ابتدا زباله ها كه شب هنگام بدون تفكيك از مبدا جلوي درب منازل و واحدهاي تجاري و خدماتي گذاشته ميشوند توسط وانتهاي جمع آوري زباله جمع آوري و به محل سايت دپو موقت زباله ها در مجاورت پل خروجي گنبدكاووس روي گرگانرود منتقل ميگردد. سايت دپو موقت زباله بعلت مكانيابي ناصحيح در حريم رودخانه گرگانرود و در مجاورت منازل مسكوني شهر واقع است. اهم معضلات زيست محيطي سايت دپو موقت زباله گنبدكاووس عبارتند از:

1-     امكان انتقال شيرابه هاي سمي و پسماندها به گرگانرود در هنگام بارش نزولات جوي و وزش باد.

2-     جمع آوري زباله هاي قابل فروش توسط افراد بازيافت كننده.

3-     امكان انتقال بيماريهاي مختلف توسط حشرات و نيز جانوران موذي و ولگرد بعلت نزديكي به مناطق مسكوني.

4-     آلودگي سيماي منظر در ابتداي ورودي شهر.

ضمن آن كه گرگانرود بعلت مهار آبهاي آن در بالادست حوزه آبريز و هدايت فاضلابهاي شهري در حكم يك مجراي روباز انتقال فاضلاب عمل ميكند و كمتر نقش يك رودخانه سالم را ميتواند ايفا نمايد.

زباله ها سپس از محل دپو موقت زباله ها روي كاميونهاي روباز بارگيري ميشود و به محل سايت دفع زباله كه در 10 كيلومتري شمال گنبدكاووس در مسير جاده قديم شركت نفت بعد از ميدان فروش دام واقع است منتقل گشته و به طريقه تلنبار نمودن دفع ميگردد.

اهم معضلات زيست محيطي سايت دفع پسماندهاي شهر گنبدكاووس به شرح ذيل ميباشد:

1-     بعلت مكان يابي نامناسب سايت و بالا بودن سطح آبهاي زير زميني امكان آلودگي آبهاي سطحي و زيرزميني توسط شيرابه هاي سمي زباله ها فراهم است.

2-      عدم وجود طرح مديريت مناسب سايت و دفع زباله ها به طريقه تلنبار نمودن.

3-     محصور نبودن محل سايت و پراكنده شدن زباله ها در زمينهاي اطراف و ايجاد آلودگي شديد سيماي منظر.

4-     دفع زباله هاي پزشكي به همراه ساير زباله ها.

5-     جمع آوري زباله هاي قابل فروش توسط افراد متعدد كه داراي هيچگونه لباس و وسايل ايمني نيستند.

6-     چراي احشام در بين زباله ها كه امان انتقال بيماريهاي مشترك دام و انسان را ميسر ميسازد.

7-     حضور حشرات، جانوران موذي و حيوانات ولگرد كه امكان انتقال بيماريهاي خطرناكي همانند هاري را مهيا ميكند.

8-     شكار پرندگاني همانند سار در سايت زباله توسط شكارچيان متخلف.

9-      تخليه فاضلاب كارخانجات لبنياتي شهرستانهاي اطراف در محل سايت كه گذشته از ايجاد آلودگي شديد بعلت عدم وجود جاده كمربندي در شهر گنبدكاووس كاميونهاي حامل فاضلاب آب پنير از داخل شهر تردد ميكنند كه اين امر مخاطرات خاص خود را دارد. مضافا اينكه تخليه فاضلابها و پسماندها در حاشيه راههاي منتهي به سايت زباله معضلي ديگر بشمار ميرود.

10- جاده دسترسي نامناسب كه در قسمتي از راه فاقد آسفالت است و نيز حمل پسماندها با خودروهاي غيراستاندارد.

11- آتش زدن پسماندها كه صرفا آلودگي را از فاز جامد به فاز گازي منتقل ميكند.

12- استقرار سايت دپو موقت، ميدان فروش دام، كشتارگاه در حال احداث و سايت دفع زباله و فاضلاب در يك مسير واحد سبب اثرات تجمعي منفي ميگردد.

در پايان لازم به ذكر است كه برخلاف شهرهاي استانهاي گيلان و مازنداران كه اكثرا فاقد زمين مناسب براي احداث سايت دفع پسماند ميباشند شهر گنبدكاووس بعلت دارا بودن اراضي بياباني در شمال شهر زمين كافي براي ايجاد يك سايت مناسب دفع پسماندها را دارا ميباشد و بيشتر مسائل دفع پسماند آن به نوع تدبير موضوع مربوط است.

   چارلز هندي يكي از بزرگان مديريت ميگويد "در دنياها بگرديد، بنگريد، بشنويد و بپرسيد سپس به دنياي خود بازگرديد و از مفهوم هاي تازه راهي نو براي انجام كارهايتان بسازيد".

استفاده خردمندانه موضوع محوري كنوانسيون مربوط به تالابهاي مهم بين المللي بويژه تالابهاي زيستگاه پرندگان آبزي (رامسر) ميباشد. اما اين موضوع در ديار ما كمتر شناخته شده است. بعنوان مثال مجوزهاي زيست محيطي كه براي صيد ماهي صادر ميگردد به طريقه ماهيگيري با تك قلاب است و درخواستهاي حاشيه نشينان اطراف تالابها براي استفاده از ساير روشهاي ماهيگيري مورد استقبال قرار نميگيرد در حالي كه تصاوير برگزيده مندرج در سايت رسمي كنوانسيون رامسر نشانگر آن است روشهاي ديگر صيد ماهي همانند استفاده از تور ميتواند يكي از روشهاي استفاده خردمندانه از تالابها باشد.

همچنان كه ابزار و تجهيزات در نتيجه گذر زمان مستهلك ميگردند برخي از قوانين نيز در گذر زمان مستهلك گشته لازم مينمايد كه مورد اصلاح و بهينه سازي قرار گيرند. زيرا كه عدم استفاده بهينه از منابع ميتواند باعث بروز فقر در جامعه گردد.

تبصره 1 ماده 38 – واحدهاي توليدي آلاينده محيط زيست كه استانداردها و ضوابط حفاظت از محيط زيست را رعايت نمي نمايند، طبق تشخيص و اعلام سازمان حفاظت محيط زيست ( تا پانزدهم اسفند ماه هر سال براي اجراء در سال بعد )، همچنين پالايشگاههاي نفت و واحدهاي پتروشيمي، علاوه بر ماليات و عوارض متعلق موضوع اين قانون، مشمول پرداخت يك درصد (1%) از قيمت فروش به عنوان عوارض آلايندگي مي باشند.

منبع: قانون ماليات بر ارزش افزوده  فصل هفتم عوارض كالاها و خدمات

    زماني پديده ها محصول تعاملات دروني يك جامعه هستند و جامعه در سير تحولات خود ضرورتهائي را احساس ميكند و متناسب با اين نياز‍، درصدد پاسخگوئي به آن برمي آيد، اين پديده ها جزء كاركردي سيستم تلقي ميشوند و فقدان آنها اختلالي را در حركت سيستم به وجود مي آورد اما زماني نيز پديده ها محصول تعاملات جامعه ديگري هستند كه در فرآيند تغيير و تحولات آن جامعه شكل گرفته اند و نسبت آنها با جامعه ديگري كه اين پديده ها را از جامعه مبداء اقتباس كرده است، نسبت كاركردي نيست. چنين پديده هائي كه در جهان در حال توسعه كم نيز نيستند سرنوشت اندوه باري را موجب شده اند؛ از يك سو به دليل اينكه عناصر گوناگون جامعه به يك درك ارگانيك از اين پديده جديد نرسيده اند قالب و شكل ، اقتباس ميشود و محتوا به جهت فقدان پيش نيازهاي پيچيده و متنوعي كه لازمه تحقق پديده نو است آسيب جدي مي بيند و پس از مدت كوتاهي اثر قابل اعتنائي از محتوا مشاهده نميشود. از سوي ديگر، پديده ها وقتي داراي تعاملات ارگانيك با ساير اجزاي جامعه نيستند، به عنوان يك عنصر تزييني يا زينتي و در مواردي "بار" تلقي خواهند شد و پر واضح است كه در هر دو صورت، آثار و نتايج مترتب بر استقرار پديده و پيوندهاي ارگانيك آن را نخواهد داشت.

   سرنوشت بهره وري در سرزمين ما سرنوشتي اين چنين بوده است. جمعي نخبه با روئيت اين پديده در سرزمين هاي ديگر بيش و پيش از آنكه به زمينه هاي ساختاري و پيش نيازهاي ارگانيك اين پديده اهتمام كنند و ميزان آمادگي جامعه، نظام اجرائي و بنگاهها را براي استقبال از اين مفهوم سنجيده باشند، به اشاعه مفهوم پرداخته اند و تصور شده است كه اقتباس يك جامعه از جامعه ديگر در باره يك پديده براي اهتمام موثر و جدي آن جامعه نسبت به پديده مورد نظر كافي خواهد بود در حاليكه گرايش جامعه به مفاهيم و ميزان اهتمام آن بيش از آنكه نسبتي با آشنائي و حتي مفيد بودن مفاهيم داشته باشد، تابعي از نسبت آن پديده با مسائل جدي و مورد تقاضاي جامعه و تبديل آن به يك جزء كاركردي است.

منبع: هفته نامه خبري – تحليلي برنامه شماره 292 ص 20

   در آخرين روز پائيز امسال اكيپي براي تهيه فيلمي مستند در زمينه حيات وحش به درياچه زيباي آلماگل آمدند ما نيز به اتفاق جمعي از همكاران در جمع آنان حاضر شديم. مشاهده چگونگي تهيه فيلم مستند طبيعي تجربه جالبي بود.

آلما گل در زبان شيواي تركمن به معناي درياچه سيب ميباشد و آبگيري است كه ماواي بسياري از پرندگان مهاجر بوده و در 75 كيلومتري شمال شهر گنبدكاووس در مجاورت گمرك و بازارچه مرزي پل در حاشيه جنوبي رودخانه اترك واقع است.

تصاوير زير جلوه هاي از طبيعت پائيزي آلماگل را نشان ميدهد.